ابو القاسم سلطانى
156
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
سياتيك و ضماد مخلوط آن با سركه و پوست انار در فيستول مقعد موثر است و آن پادزهر داروهاى سمى است . صمغ ( اولئوگم رزين ) اين گياه كه حلتيت ناميده مىشود و بهترين نوع آن حلتيت مديقوس ( منظور ايران ) است آن را با سكبينه يا آرد باقلا مخلوط مىكنند . ماليدن مخلوط حلتيت با سركه و شراب و فلفل در طاسى موثر است و به چشم كشيدن ممزوج آن با عسل ديد چشم را افزايش مىدهد و در ابتداى آب مرواريد موثر است ، مضمضه كردن جوشانده آبى مخلوط آن با زوقا و انجير درد ناشى از كرمخوردگى دندان را تسكين مىدهد . در گازگرفتگى سگ هار ، گزيدگى جانوران و حشرات موذى ، زهر عقرب ، نسج گانگرن شده ، پوليپ بينى ، سرفه ، ورم نسوج ، پارگى عضله ، درد پهلو ، يرقان ، خيز عمومى انساج ، تب و لرز ، صرع ، قاعدگى پيشرس و قطع صدا موثر است ( 4 * ) . رازى ذيل انجذان مىنويسد : ديوسكوريد گويد . . . و جالينوس گفته است كه حلتيت منتن در ورم لهات و ابن ماسويه گفته است درد بيلههاى داخلى و بواسير موثر و شكم را بند مىآورد ( 5 * ) . هروى ذيل انجدان مىنويسد انجدان يا انگيان درد بندهاى دست و پا را كه از سردى باشد تسكين مىدهد ، مدر و قاعدهآور است و سركه پرورده ريشه آن مقوى معده و مشهى است و در خنازير و سياتيك موثر است . همو ذيل حلتيث مىنويسد به پخته شدن گوشت سرعت مىبخشد ، در تب ربع موثر است ، خلطها را از مفاصل خارج و قوه باه و لذت جماع را بيشتر و ايجاد صفرا مىكند ( 6 * ) . حلتيت ( اولئوگم رزين گياه ) خون لختهشده داخل بدن را از بين مىبرد ، در سرفه ، ورم حجاب حاجز و قولنج موثر است . . . . محروث كه ريشه انجدان است اثر درمانى آن از حلتيت ضعيفتر و دير هضم است به معده آسيب مىرساند ولى براى معده سرد سودمند است ( ابن سينا : 7 * ) . حلتيت را به شيرازى انگشت گنده گويند در زگيل ، زرد زخم و حدود 5 / 1 گرم آن با سكبينه به شرط مداومت در فالج و خدر موثر است ، جنين را سقط و كرم كدو را خارج مىكند و چنانچه مقدارى از آن را در سوراخ آلت تناسلى قرار دهند باعث برانگيختن آلت مىشود . . . محروث ( ريشه گياه ) گرم و خشك است و مقدار خوراك آن حدود 5 / 2 گرم است . به ريشه آسيب مىرساند مگر آنكه با عسل خورده شود ( انصارى : 8 * ) . چنانچه زن بعد از حيض تا يك هفته حدود 5 / 3 گرم تخم انجدان را بخورد آبستن نمىشود ( انطاكى : 9 * ) . حلتيت شيرافزا ، گرمكننده معده و روده ، در تب بلغمى مركب ، سكسكه ، ظفره ( 10 * ) ، بياض ( 11 * ) ، كرى ، طنين ( 12 * ) و دوى ( 13 * ) و پودر برگ آن در استعمال خارج در آكله موثر است ( حكيم مومن : 14 * ) . انجدان اسود زيادكننده قوه حافظه ، برطرفكننده فراموشى ، بلادت و حماقت است و در فالج ، لقوه و استرخاء به عنوان ادويه به غذا اضافه مىشود و معمولا در سركه پرورده آن را مصرف مىنمايند و ريشه از دانه موثرتر است . حلتيت در فالج ، رعشه ، تمدد ، تشنج كودكان ، كزاز و يرقان انسدادى سودمند است ( عقيلى خراسانى : 15 * ) . " انقوزه كه به عربى حلتيت متتن و به فرانسه آسه فوتيدا نامند صمغى است كريه الرايحه و قرمزرنگ در بندآمدگى خون قاعدگى ، تشنج خاصه ، تشنج اطفال ، هيسترى ، ماليخوليا ، تنگى نفس ، سياهسرفه و